Święto Pracy 2026
piątek, 1 maja 2026
174 dni temu

Święto Pracy
Święto Pracy, znane również jako 1 Maja, to międzynarodowe święto klasy robotniczej, które jest obchodzone corocznie 1 maja, począwszy od 1890 roku. W Polsce ma status święta państwowego od 1950 roku. Jego geneza jest związana z wydarzeniami, które rozegrały się na początku maja 1886 roku w Chicago, w Stanach Zjednoczonych. II Międzynarodówka ustanowiła to święto w 1889 roku, aby upamiętnić strajk w Chicago, będący częścią ogólnokrajowej kampanii mającej na celu wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy.
Sytuacja robotników w Chicago w latach poprzedzających te wydarzenia była trudna, charakteryzując się fatalnymi warunkami pracy, niskimi płacami i dwunastogodzinnym dniem pracy. Antykapitalistyczne nastroje były wzmacniane przez agitatorów, którzy walczyli między innymi o ośmiogodzinny dzień pracy. Sprzeciw robotników skierował się przeciwko właścicielowi firmy McCormick Harvester Co., który planował modernizację zakładu, co groziło zwolnieniami. Doprowadziło to do strajku, w wyniku którego właściciel fabryki poczynił ustępstwa, lecz w lutym 1886 roku zwolnił wszystkich pracowników i zatrudnił nową kadrę, chronioną przez ochroniarzy.
Działacze związkowi, w tym Albert Parsons, zorganizowali demonstrację zaplanowaną na 1 maja, której celem było wywalczenie ośmiogodzinnego dnia pracy. Pomimo obaw, pochód, w którym wzięło udział kilkadziesiąt tysięcy osób, przebiegł bez rozlewu krwi. Kolejny wiec, zorganizowany przez Niemca Augusta Spiesa, 3 maja, doprowadził do starć między demonstrantami a nowymi robotnikami firmy McCormicka. Interwencja policji za pomocą rewolwerów i pałek spowodowała śmierć od dwóch do pięciu robotników i wielu rannych.
W następstwie tego wiecu Spies, Parsons i Samuel Fielden zorganizowali kolejny wiec na placu Haymarket. Burmistrz Chicago, Carter Harrison, stwierdził później, że nic nie wskazywało na potrzebę interwencji policyjnej. Pod koniec wiecu, gdy pozostało około 200 osób, 180 policjantów dowodzonych przez kapitana Johna Bienfielda zaatakowało demonstrantów. Wówczas w kierunku policji rzucono bombę, w wyniku czego zginął jeden funkcjonariusz, a kilkunastu zostało rannych, po czym policja otworzyła ogień do demonstrujących. Liczba zabitych robotników jest nieznana, lecz musiała być znaczna, gdyż wielu policjantów zostało postrzelonych przez swoich kolegów. Całe to wydarzenie jest znane jako Haymarket Riot.
W wyniku tych zajść doszło do represji wobec działaczy związkowych, podsycanych przez chicagowskie gazety. Przed sądem stanęło osiem osób, w tym trzej główni organizatorzy wiecu i pięciu związkowców, którzy w nim nie uczestniczyli. Oskarżono ich o zabicie policjanta, a siedem osób skazano na śmierć. 11 listopada 1887 roku powieszono Parsonsa, Engela, Spiesa i Fischera, a Louis Lingg popełnił samobójstwo w celi dzień wcześniej. Pozostali skorzystali z prawa łaski po kampanii ruchu robotniczego, która doprowadziła do unieważnienia wyroków. Obecnie historycy podejrzewają, że bombę rzucił policyjny agent. W Ameryce Północnej Święto Pracy obchodzone jest w pierwszy poniedziałek września.
W Polsce Święto Pracy ma długą historię. Uchwała I Kongresu II Międzynarodówki z 1889 roku o obchodzeniu 1 maja we wszystkich krajach i corocznych manifestacjach miała na celu wzmocnienie walki o ośmiogodzinny dzień pracy i podkreślenie jedności międzynarodowego proletariatu. Apel Kongresu Paryskiego spotkał się z dużym oddźwiękiem na ziemiach polskich, szczególnie w Królestwie Polskim, gdzie świadomość klasowa była wysoka, a ucisk socjalny łączył się z uciskiem narodowym ze strony caratu. Już pierwszy obchód święta w 1890 roku przekroczył oczekiwania polskich socjalistów, a w Warszawie strajkowało około 8 tysięcy robotników.
Obchodzone również w 2026
Kraje, w których ta data jest świętem państwowym: